W naszej diecezji znajdziemy kilkaset zbiorowych mogił i cmentarzy wojennych.

Na ziemi lubelskiej spotkamy wyjątkowo dużo cmentarzy wojennych i miejsc pamięci narodowej. Wynika to z faktu, że od ponad dwustu lat pomiędzy Wisłą a Bugiem przebiegały fronty walk pomiędzy armiami wielu państw, tu toczyły się bitwy istotne dla polskiej niepodległości.

Ślady po powstaniach i bitwach

W pobliżu Modliborzyc znajduje się mały kopiec z napisem w dwóch językach, polskim i francuskim „Tu spoczywają żołnierze francuscy z Wielkiej Armii Napoleona polegli w 1812 r.”. To ślad po kampanii wojsk napoleońskich przeciwko Rosji z początku XIX wieku. Niemal w każdym zakątku diecezji spotkamy zbiorowe mogiły, kryjące szczątki powstańców listopadowych i styczniowych. Część z nich spoczywa na cmentarzach parafialnych, np. w Częstoborowicach (116 powstańców), Fajsławicach (96) czy Bobach (29). Zwykle są to miejsca zadbane, troszczą się o nie wspólnoty parafialne, miejscowe szkoły czy stowarzyszenia patriotyczne.

Na kilkudziesięciu cmentarzach z czasów pierwszej wojny światowej znajdują się groby żołnierzy niemieckich, austriackich i rosyjskich. Większość z nich była urządzana w miejscach stoczonych walk, zaraz po ich zakończeniu, dlatego stanowią odrębne nekropolie, położone na polach lub w lasach. Największe z nich istnieją w Izdebnie (parafia Orchowiec), Marysinie (parafia Snopków) i Dzierzkowicach. Wyjątkową, choć mało znaną historię, ma mały cmentarz żołnierzy ukraińskich w Lublinie z oddziałów Szymona Petlury, walczących razem z wojskami Piłsudskiego przeciwko bolszewikom w 1920 roku. W mogiłach spoczywają zarówno polegli uczestnicy walk, jak i ci, którzy osiedlili się i zmarli w mieście po ich zakończeniu. Na początku tego wieku został poświęcony im pomnik, nawiedzany obecnie przez uchodźców przybyłych wskutek wojny Rosji z Ukrainą.

Nekropolie z czasów II wojny światowej

Osobną kategorię stanowią mogiły z okresu drugiej wojny światowej, wśród których najlepiej zabezpieczone i opisane są kwatery partyzanckie i obrońców Polski z 1939 roku. Tak jest w przypadku cmentarza na Górze Zamkowej w Chełmie, Boniewie (parafia Fajsławice) czy w Osuchach, gdzie znajduje się największe w Polsce miejsce wiecznego spoczynku blisko 250 partyzantów.

Kilka miejsc pochówku mają także żołnierze Armii Czerwonej, największe cmentarzysko tego typu jest w Kazimierzu Dolnym. Tam, po zakończeniu wojny, zbudowano park i mauzoleum oraz pogrzebano blisko 9 tys. żołnierzy. Zbiorową mogiłę czerwonoarmistów oraz mauzoleum znajdziemy również w Lublinie, w części cmentarza prawosławnego. Warto pamiętać, że byli to żołnierze głównie narodowości białoruskiej i ukraińskiej, rzadziej rosyjskiej czy z azjatyckiej części Związku Radzieckiego.

Groby z flagami

Wjeżdżając do Ukrainy przez którekolwiek z czterech przejść granicznych w naszym regionie, przykuwają uwagę cmentarze, na których wiele grobów ozdobionych jest flagami narodowymi. To mogiły poległych wskutek toczącej się już od 2,5 roku wojny. We Lwowie całkowicie zmienił się wygląd cmentarza Łyczakowskiego, jednej z największych polskich nekropolii w Ukrainie. Obok historycznej części powstały kwatery ostatnio poległych żołnierzy, jest już ich blisko tysiąc i przybywa niemal każdego dnia. W Żytomierzu, największym skupisku polskiej mniejszości narodowej w Ukrainie, znajduje się najstarszy polski cmentarz na Kresach. Oprócz dawnych, okazałych grobowców, są także nowe mogiły Polaków, którzy zginęli w obronie Ukrainy jako jej obywatele, tam powiewają również biało-czerwone flagi.

Każda wojenna mogiła jest świadectwem złych czasów, ale przede wszystkim wezwaniem do modlitwy o pokój.